ระบบไฟฟ้าในโรงงานทำงานหนักตลอด 24 ชั่วโมง ทั้งความร้อน ฝุ่น ความชื้น และการสั่นสะเทือน ค่อย ๆ ทำให้จุดต่อหลวม ฉนวนเสื่อม และอุปกรณ์เสื่อมสภาพโดยที่มองไม่เห็นจากภายนอก ปัญหาเหล่านี้คือสาเหตุสำคัญของ ไฟฟ้าลัดวงจร ไฟไหม้ และการหยุดผลิตกะทันหัน
บทความนี้อธิบายว่าการตรวจสอบระบบไฟฟ้าโรงงานประจำปีคืออะไร ทำไมต้องทำ และมีรายการบำรุงรักษาตู้ไฟฟ้าอะไรบ้างที่ควรทำเป็นประจำ
ทำไมต้องตรวจสอบระบบไฟฟ้าโรงงานประจำปี?
- ความปลอดภัยของพนักงานและทรัพย์สิน ค้นหาจุดเสี่ยงก่อนเกิดไฟไหม้หรือไฟดูด
- ลดการหยุดผลิตโดยไม่ได้วางแผน ซ่อมหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ในช่วงที่เลือกได้ แทนการซ่อมฉุกเฉิน
- ยืดอายุอุปกรณ์ จุดต่อที่แน่นและตู้ที่สะอาดช่วยลดความร้อนสะสม ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการเสื่อมสภาพ
- ปฏิบัติตามกฎหมาย ตามกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับไฟฟ้า พ.ศ. 2558 นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสอบระบบไฟฟ้าและเก็บผลการตรวจสอบไว้ให้พนักงานตรวจแรงงานตรวจสอบได้
- ประกอบการทำประกันภัยและการตรวจประเมิน หลายบริษัทประกันและลูกค้าต่างประเทศ ขอดูผลการตรวจสอบระบบไฟฟ้าประกอบการพิจารณา
การตรวจสอบระบบไฟฟ้า กับ การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน ต่างกันอย่างไร?
| หัวข้อ | การตรวจสอบระบบไฟฟ้าประจำปี | การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (PM) |
|---|---|---|
| เป้าหมาย | ประเมินความปลอดภัยและความถูกต้องของระบบ | ดูแลอุปกรณ์ให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน |
| ผลลัพธ์ | รายงานผลการตรวจสอบและข้อเสนอแนะ | อุปกรณ์ที่ทำความสะอาด ขันแน่น และแก้ไขแล้ว |
| ความถี่ | อย่างน้อยปีละครั้ง | ตามแผน เช่น ทุก 6 หรือ 12 เดือน |
ในทางปฏิบัติ หลายโรงงานวางแผนทำทั้งสองอย่างพร้อมกันในช่วงหยุดการผลิตประจำปี เพื่อลดเวลาที่ต้องดับไฟ
เช็กลิสต์บำรุงรักษาตู้ไฟฟ้าและตู้ MDB 10 ข้อ
งานที่ทำได้ขณะจ่ายไฟ
- ตรวจสอบด้วยสายตา ดูร่องรอยความร้อน รอยไหม้ สีเปลี่ยน กลิ่นผิดปกติ สายไฟเสียหาย และสิ่งแปลกปลอมในตู้
- ตรวจวัดความร้อนด้วย Thermoscan ใช้กล้องถ่ายภาพความร้อนหาจุดต่อหรืออุปกรณ์ที่ร้อนกว่าปกติขณะรับโหลดจริง เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการค้นหาจุดต่อหลวม
- ตรวจวัดค่าทางไฟฟ้า แรงดัน กระแสแต่ละเฟส ความไม่สมดุลของโหลด และค่า Power Factor เพื่อดูว่าระบบรับภาระเกินหรือไม่
- ตรวจระบบระบายอากาศ พัดลม ไส้กรอง และอุณหภูมิห้องไฟฟ้า โดยเฉพาะตู้ที่มี VFD ซึ่งสร้างความร้อนสูง
งานที่ต้องดับไฟและล็อกระบบ
- ทำความสะอาดภายในตู้ กำจัดฝุ่นที่สะสมบนบัสบาร์ ฉนวน และอุปกรณ์ ด้วยวิธีและอุปกรณ์ที่เหมาะสม
- ขันแน่นจุดต่อ ตรวจและขันแน่นจุดต่อบัสบาร์และขั้วสายตามค่าแรงบิดที่ผู้ผลิตกำหนด
- วัดค่าความเป็นฉนวน ด้วยเครื่องทดสอบความต้านทานฉนวน (Insulation Tester) เพื่อตรวจหาฉนวนที่เสื่อมสภาพ
- ทดสอบการทำงานของเบรกเกอร์ ตรวจกลไกการเปิด-ปิด และตรวจสอบค่าตั้งการป้องกันให้ถูกต้องตามการออกแบบ
- ตรวจสอบระบบสายดิน ความต่อเนื่องของสายดินและจุดต่อลงดินของตู้และระบบ
- ตรวจเอกสารและป้ายกำกับ แบบไฟฟ้า ป้ายวงจร และป้ายเตือนอันตรายต้องถูกต้องและอ่านได้ชัดเจน
ความปลอดภัยระหว่างการบำรุงรักษา
งานบำรุงรักษาตู้ไฟฟ้ามีความเสี่ยงสูง ควรทำโดยช่างและวิศวกรที่ผ่านการฝึกอบรม และปฏิบัติตามขั้นตอนความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด เช่น
- วางแผนการดับไฟ และแจ้งผู้เกี่ยวข้องล่วงหน้า
- ใช้ระบบล็อกและติดป้ายห้ามใช้งาน (Lockout / Tagout)
- ตรวจสอบให้แน่ใจว่าไม่มีแรงดันก่อนเริ่มงานทุกครั้ง
- สวมอุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลที่เหมาะสม
สัญญาณที่ไม่ควรรอถึงรอบบำรุงรักษา
- เบรกเกอร์ทริปบ่อยโดยไม่ทราบสาเหตุ
- มีเสียงผิดปกติ กลิ่นไหม้ หรือควันจากตู้ไฟฟ้า
- ตู้หรือสายไฟร้อนผิดปกติเมื่อสัมผัสจากภายนอก
- ไฟตก ไฟกระพริบ หรือเครื่องจักรหยุดทำงานบ่อย
- เพิ่มเครื่องจักรใหม่ โดยไม่ได้ตรวจสอบว่าระบบเดิมรองรับได้
หากพบอาการเหล่านี้ ควรให้วิศวกรไฟฟ้าตรวจสอบโดยเร็ว เพราะมักเป็นสัญญาณเตือนก่อนเกิดความเสียหายรุนแรง
สำหรับตู้ที่มีอุปกรณ์เฉพาะทาง เช่น ชุดคาปาซิเตอร์ หรือ ระบบสลับไฟอัตโนมัติ (ATS) ควรเพิ่มรายการตรวจสอบเฉพาะของอุปกรณ์เหล่านั้นเข้าไปในแผนประจำปีด้วย เพราะเป็นอุปกรณ์ที่มักไม่ได้ทำงานทุกวัน จึงตรวจไม่พบความผิดปกติจากการใช้งานตามปกติ
สรุป
การตรวจสอบระบบไฟฟ้าประจำปีและการบำรุงรักษาตู้ไฟฟ้าเชิงป้องกัน ช่วยลดความเสี่ยงไฟไหม้ ลดการหยุดผลิต ยืดอายุอุปกรณ์ และช่วยให้โรงงานปฏิบัติตามกฎหมาย หัวใจสำคัญคือ Thermoscan เพื่อหาจุดร้อน การขันแน่นจุดต่อ การวัดค่าความเป็นฉนวน และการทดสอบอุปกรณ์ป้องกัน
ทีมวิศวกรไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตและช่างผู้ชำนาญงานของ ES Service ให้บริการตรวจสอบ แก้ไข และปรับปรุงระบบไฟฟ้าโรงงาน ดูรายละเอียดบริการ ติดตั้งระบบไฟฟ้าโรงงาน หรือทักไลน์เพื่อวางแผนงานกับทีมวิศวกร
ปรึกษาทีมวิศวกร ES Service
ส่งแบบงานหรือรายละเอียดโครงการ เพื่อรับคำแนะนำและใบเสนอราคา
คำถามที่พบบ่อย
โรงงานต้องตรวจสอบระบบไฟฟ้าบ่อยแค่ไหน?
ตามกฎกระทรวงว่าด้วยความปลอดภัยเกี่ยวกับไฟฟ้า พ.ศ. 2558 สถานประกอบกิจการต้องจัดให้มีการตรวจสอบระบบไฟฟ้าอย่างน้อยปีละครั้ง โดยวิศวกรไฟฟ้าหรือผู้ที่มีคุณสมบัติตามที่กฎหมายกำหนด ส่วนการตรวจวัดความร้อนด้วย Thermoscan นิยมทำทุก 6 ถึง 12 เดือน
Thermoscan ตู้ไฟฟ้าคืออะไร?
คือการใช้กล้องถ่ายภาพความร้อนตรวจหาจุดที่ร้อนผิดปกติในตู้ไฟฟ้าขณะจ่ายไฟใช้งาน เช่น จุดต่อสายหลวม หรืออุปกรณ์ที่รับโหลดเกิน ช่วยค้นพบปัญหาก่อนเกิดไฟไหม้หรืออุปกรณ์เสียหาย โดยไม่ต้องหยุดระบบ
การบำรุงรักษาตู้ไฟฟ้าต้องหยุดจ่ายไฟหรือไม่?
บางรายการ เช่น Thermoscan และการตรวจด้วยสายตา ทำได้ขณะจ่ายไฟ แต่งานทำความสะอาด การขันแน่นจุดต่อ และการวัดค่าความเป็นฉนวน ต้องดับไฟและล็อกระบบอย่างปลอดภัย จึงมักวางแผนทำในช่วงหยุดการผลิตประจำปี
